scispace - formally typeset

Journal ArticleDOI

The external liquidity and solvency of Serbia

01 Jan 2006-Vol. 58, Iss: 3, pp 347-363

AbstractThe author explores the external liquidity and solvency of Serbia in the 2002-2005 period. He analyses four main groups of indicators concerning the external liquidity and solvency of Serbia: (1) indicators of external liquidity, (2) indicators of external solvency, (3) indicators of exposure the financial risks, and (4) the economy openness degree, which consist of ten most important indicators in international statistics. Comparing them with the indicators for the selected group of nine countries from the broader neighborhood the author gives an insight into the relative external position and rank of Serbia, additionally explaining the factors of its external liquidity and solvency. The results of the comparative analysis do not correspond to the usual meaning of the weak Serbian external position, while the indicators of financial safety are surprising for many experts.

Topics: Solvency (60%), Market liquidity (55%)

Summary (2 min read)

1. UVOD

  • Ukupna i eksterna devizna zaduženost spadaju u uvek aktuelne pro-bleme i najveća ograničenja ekonomskog razvoja Srbije.
  • Spoljnidug i njegove godišnje otplate istovremeno presudno određuju eksternu likvidnost i solventnost zemlje.
  • 1 Dr Vlastimir Vuković, naučni saradnik u Institutu ekonomskih nauka, Beograd.
  • Godine, uzrokovali su značajne promene obima, uslova, ročne i valutne strukture spoljnog duga.
  • Godine, od kada promene obima i strukture spoljnog duga postaju sasvim uočljive, metodološki je uputno ovu godinu uzeti kao početnu za formiranje odgovarajućih vremenskih serija.

2. IZABRANI INDIKATORI

  • Izbor pokazatelja eksterne pozicije i njihove granične vrednosti razlikuju se u većini službenih finansijskih statistika, uključujući Svetsku banku i MMF.
  • Prisutna raznolikost odražava različitost poslova, zahteva i ciljeva međunarodnih i drugih finansijskih organizacija.
  • (1) Spoljni dug / BDP, (2) Spoljni dug / Prezentirani indikatori sažimaju uticaje mnoštva parcijalnih pokazatelja, relevantnih za eksternu poziciju zemlje, also known as Indikatori eksterne solventnosti.

3. KOMPONENTE INDIKATORA

  • Prethodno razmatranje činilaca, odnosno komponenti izabranih indikatora, može olakšati njihovo raščlanjavanje i bliže objašnjavanje dosadašnjih promena i aktuelnog nivoa eksterne likvidnosti i solventnosti.
  • Iznose iznenađujućih 6,5%6 Uključivanjem iznete procene prosečna stopa rasta BDP-a za poslednjih pet godina dostiže 5,4%.
  • Suficit tekućih transfera pretežno je ostvaren menjačkim neto otkupom deviza, koji je u posmatranom periodu kumulativno premašio šest milijardi dolara i bio veći od neto doznaka i priliva iz platnog prometa zajedno.

4. INDIKATORI EKSTERNE LIKVIDNOSTI

  • (4. 1) Devizne rezerve prema uvozu roba i usluga u mesecima jesu pokazatelj mogućnosti plaćanja uvoza isključivo iz deviznih rezervi , dobijen stavljanjem u odnos godišnjeg broja meseci i koeficijenta pokrivenosti uvoza deviznim rezervama zemlje.
  • Visok stepen pokrivenosti kratkoročnog duga deviznim rezervama (T. 2) svrstava Srbiju, sa prosečnim rangom 3, među najlikvidnije zemlje u posmatranoj grupi Prema prvim decembarskim podacima Srbija će u 2005.
  • Tabela 5: Otplata duga / Izvoz robe i usluga Tabela 4: Otplata duga / BDP U procentima Rang Zemlja 2002.

5. INDIKATORI EKSTERNE SOLVENTNOSTI

  • (5. 1) Spoljni dug prema bruto domaćem proizvodu najznačajniji je indikator međunarodne solventnosti i eksterne pozicije u celini.
  • Godini nije bio dovoljan za ulazak u grupu srednje zaduženih zemalja, obzirom da je prethodni podatak oko 250%.
  • Ubedljivo poslednje mesto istovremeno je indikator problema izmirivanja spoljnog duga iz izvoznih prihoda i strukturnih poremećaja.

6. INDIKATORI IZLOŽENOSTI FINANSIJSKOM RIZIKU

  • (6. 1) Devizne rezerve prema novčanoj masi M1 je pokazatelj pokrivenosti gotovog novca u opticaju i dinarskih depozita po viđenju deviznim rezervama zemlje.
  • Krajem prošle godine ovaj indikator dostigao je 291,3%, približavajući Srbiju liderskoj poziciji u izabranoj grupi i status zemlje minimalno izložene finansijskom riziku.
  • Devizne rezerve / Primarni novac U procentima Rang Zemlja 2002, also known as Tabela 9.

7. STEPEN OTVORENOSTI EKONOMIJE

  • (7. 1) Izvoz i uvoz prema bruto domaćem proizvodu pokazuje ekonomsku otvorenost zemlje.
  • Srbija je privredno najzatvorenija zemlja posle Rusije.
  • Relativno mali uticaj eksterne komponente na BDP (prosečno 70,5%) ostvarivan je u uslovima previsokog deficita u razmeni robe i usluga sa inostranstvom.
  • Pokazuju da je ostvarena otvorenost nepunih 70%, što je pogoršanje u odnosu na prethodnu godinu, ali je povoljno što je istovremeno zabeleženo vidno smanjenje spoljnotrgovinskog deficita.

8. KREDITNI REJTING

  • Srbija je dobila kreditni rejting tek krajem 2004.
  • Prvo je međunarodna rejting agencija Standard & Poor’s u novembru utvrdila za Srbiju kreditni rejting B+, a zatim u julu 2005.
  • Godini dodelila je Srbiji isti BB- rejting, najniži u izabranoj grupi zemalja.
  • Poređenjem indikatora eksterne pozicije nije objašnjen đ č Č ovako nizak kreditni rejting, pa se može zaključiti da su bili presudni neki drugi faktori.
  • Prevagu drugih činilaca potvrđuju i međunarodni izveštaji o zemljama u tranziciji.15.

9. ZAKLJUČNE OCENE

  • Indikatori eksterne likvidnosti i solventnosti Srbije pokazuju na izgled paradoksalne promene.
  • Najsnažniji je uticaj menjačkih poslova, zatim srednjoročnih i dugoročnih kredita, porasta nove devizne šted- Tabela 10: (Izvoz + uvoz) / BDP U procentima Rang Zemlja 2002.
  • A comparison of the same indicators for a group of selected countries shows that the external liquidity of Serbia is more than average, while the solvency is weak; the financial stability is extremely high, but the economy openness level is not sufficient.
  • The effects of the increasing external stimulus and a decrease of external deficit should assure regular servicing of the guaranteed obligations till the end of the decade, concludes the author.

Did you find this useful? Give us your feedback

...read more

Content maybe subject to copyright    Report

347
Vlastimir VUKOVIĆ
1
UDK: 339.721(497.11)
Biblid 0025-8555,58(2006)
Vol. LVIII, br. 3, pp. 347-363
Izvorni naučni rad
Jul 2006.
SPOLJNA LIKVIDNOST I SOLVENTNOST
SRBIJE
ABSTRACT
The author explores the external liquidity and solvency of
Serbia in the 2002-2005 period. He analyses four main groups of in-
dicators concerning the external liquidity and solvency of Serbia:
(1) indicators of external liquidity, (2) indicators of external
solvency, (3) indicators of exposure the financial risks, and (4) the
economy openness degree, which consist of ten most important in-
dicators in international statistics. Comparing them with the indica-
tors for the selected group of nine countries from the broader neig-
hbourhood the author gives an insight into the relative external po-
sition and rank of Serbia, additionally explaining the factors of its
external liquidity and solvency. The results of the comparative
analysis do not correspond to the usual meaning of the weak Ser-
bian external position, while the indicators of financial safety are
surprising for many experts.
1. UVOD
U
kupna i eksterna devizna zaduženost spadaju u uvek aktuelne pro-
bleme i najveća ograničenja ekonomskog razvoja Srbije. Spoljni
dug i njegove godišnje otplate istovremeno presudno određuju eks-
ternu likvidnost i solventnost zemlje.
1 Dr Vlastimir Vuković, naučni saradnik u Institutu ekonomskih nauka, Beograd.

348
MP 3, 2006 – Spoljna likvidnosti i solventnost Srbije
(str. 347-363)
Nasleđeni dug od 12,18 milijardi SAD dolara, krajem oktobra 2000.
godine, autoritativno je ocenjivan kao najveći problem naše privrede.
2
Ubr-
zani povratak u Međunarodni monetarni fond, decembra iste godine, uspe-
šni pregovori o suverenom dugu sa Pariskim klubom poverilaca, novembra
2001. godine, kao i donošenje Zakona o regulisanju odnosa SRJ prema po-
veriocima Pariskog i Londonskog kluba, primenjenog od jula 2002. godine,
uzrokovali su značajne promene obima, uslova, ročne i valutne strukture
spoljnog duga. Sastavni deo ovih rešenja je i modalitet izmirivanja obaveza
prema građanima po osnovu stare devizne štednje. Okosnica svih aranžma-
na jeste prihvatanje statusa isključivog dužnika od strane države.
Naporedo sa regulisanjem prenetih suverenih i komercijalnih dugo-
va konstituisane su nove obaveze, kako javne, tako i privatne. Porast privat-
nog zaduživanja protokom vremena postaje sve propulzivniji kanal uveća-
vanja ukupnog spoljnog duga, snažno podstaknut širokom penetracijom
stranih banaka u domaći bankarski sektor.
Zaključeni multilateralni i bilateralni aranžmani države i novi kredi-
ti bitno su uticali na kretanje međunarodne likvidnosti i solventnosti posled-
njih pet godina. Obzirom da realizacija ovih aranžmana u punoj meri poči-
nje 2002. godine, od kada promene obima i strukture spoljnog duga posta-
ju sasvim uočljive, metodološki je uputno ovu godinu uzeti kao početnu za
formiranje odgovarajućih vremenskih serija.
Eksterna ili međunarodna likvidnost i solventnost jedne zemlje po-
kazuju njene kratkoročne mogućnosti i dugoročnu sposobnost izmirivanja
dugova prema inostranim poveriocima, kao i deviznih obaveza u celini.
Nivo eksterne likvidnosti i solventnosti kvantifikuje se brojnim po-
kazateljima. Najvažniji su indikatori eksterne solventnosti, jer na osnovu
njih međunarodne finansijske organizacije rangiraju zemlje prema stepenu
zaduženosti. Indikatori međunarodne likvidnosti i solventnosti svrstavaju se
u obuhvatnu grupu pokazatelja eksterne pozicije, koju čine još indikatori iz-
loženosti finansijskom riziku i stepen otvorenosti ekonomije.
Kreditni rejting zemlje, utvrđen od strane međunarodnih rejting or-
ganizacija, zaokružuje sliku njene spoljne likvidnosti i solventnosti i sinte-
tički izražava aktuelnu eksternu poziciju.
Analitičkim dekomponovanjem sve četri grupe indikatora i odre-
đivanjem pravaca i intenziteta uticaja njihovih činilaca može se bliže ob-
2 Prof. dr Blagoje Babić, “Spoljni dug SR Jugoslavije i međunarodne finansijske usta-
nove”, Međunarodni problemi, Vol. LIII, br. 3, 2001, str. 238 i 246.

349
MP 3, 2006 – Spoljna likvidnosti i solventnost Srbije
(str. 347-363)
jasniti nivo eksterne likvidnosti i solventnosti, kao i moguće promene u
budućnosti.
Poređenje sa indikatorima za izabranu grupu devet zemalja omogu-
ćava uvid u relativan eksterni položaj i rang zemlje i dodatno rasvetljava
faktore spoljne likvidnosti i solventnosti.
3
2. IZABRANI INDIKATORI
Izbor pokazatelja eksterne pozicije i njihove granične (prihvatljive)
vrednosti razlikuju se u većini službenih finansijskih statistika, uključujući
Svetsku banku i MMF. Prisutna raznolikost odražava različitost poslova,
zahteva i ciljeva međunarodnih i drugih finansijskih organizacija.
Prema najširoj prihvaćenosti i oficijelnim metodologijama međuna-
rodnih finansijskih organizacija, između brojnih pokazatelja, izdvaja se de-
set indikatora iz četiri osnovne grupe.
4
Indikatori eksterne likvidnosti: (1) Devizne rezerve / Uvoz robe i
usluga, (2) Devizne rezerve / Kratkoročni dug, (3) Devizne rezerve / Bruto
domaći proizvod, (4) Otplata duga / BDP, i (5) Otplata duga / Izvoz robe i
usluga.
Indikatori eksterne solventnosti: (1) Spoljni dug / BDP, (2) Spoljni
dug / Izvoz robe i usluga.
Indikatori izloženosti finansijskom riziku: (1) Devizne rezerve /
Novčana masa M1, (2) Devizne rezerve / Primarni novac.
Stepen otvorenosti ekonomije: (Izvoz+uvoz)/BDP.
Pored navedenih deset indikatora, neophodno je uključiti oficijelni
kreditni rejting Srbije i grupe izabranih zemalja u analizu njene eksterne
pozicije.
Prezentirani indikatori sažimaju uticaje mnoštva parcijalnih pokaza-
telja, relevantnih za eksternu poziciju zemlje. Otuda se, primera radi, odnos
otplate duga prema BDP, kao indikator likvidnosti, može raščlaniti na odnos
kamata i odnos glavnice prema istom agregatu. Isto tako, prvi indikator sol-
ventnosti – spoljni dug prema BDP – razdvaja se prema ročnosti na odnos
dugoročnog duga i odnos kratkoročnog duga prema ukupnom domaćem
proizvodu.
3 Bugarska, Rusija, Češka, Slovačka, Rumunija, Poljska, Hrvatska, Slovenija i Mađarska.
4 Narodna banka Srbije, Ekonomski pregled, oktobar 2005, str. 85.

350
MP 3, 2006 – Spoljna likvidnosti i solventnost Srbije
(str. 347-363)
3. KOMPONENTE INDIKATORA
Prethodno razmatranje činilaca, odnosno komponenti izabranih indi-
katora, može olakšati njihovo raščlanjavanje i bliže objašnjavanje dosada-
šnjih promena i aktuelnog nivoa eksterne likvidnosti i solventnosti.
Osnovne komponente indikatora su: (1) bruto domaći proizvod, (2)
spoljni dug, (3) tekuće transakcije, (4) kreditne i finansijske transakcije, (5)
devizne rezerve i (6) novčana masa. Analiza ovih komponenti uključuje raz-
matranje sintetizovanih činilaca, kao što su izvoz, uvoz, servisiranje duga i
drugi relevantni faktori. Većina komponenti preuzeta je neposredno iz stati-
stike Narodne banke Srbije, jer se na osnovu njih uobičajeno izračunavaju
oficijelni indikatori eksterne pozicije.
(3. 1) Bruto domaći proizvod, mereno stalnim cenama, realno je go-
dišnje rastao za 4,5% (2002), 2,4% (2003) i 8,6% (2004), što je prosečno
godišnje 5,1%.
5
Poslednje procene rasta BDP-a u 2005. iznose iznenađuju-
ćih 6,5%
6
Uključivanjem iznete procene prosečna stopa rasta BDP-a za po-
slednjih pet godina dostiže 5,4%. Apsolutni nivo BDP-a iznosio je u SAD
dolarima 14.282 miliona (2002), 18.919 miliona (2003), 22.440 miliona
(2004) i oko 24.250 miliona (2005).
7
Dolarski iznos BDP-a, kao i svih dru-
gih komponenti, bio je pod snažnim uticajem intervalutarnih odnosa dolara
i evra. Porast BDP-a generalno je pogodovao eksternoj likvidnosti i solvent-
nosti Srbije, posebno nominali rast u SAD dolarima. Problem je niska na-
sleđena osnovica za poređenje, tako da je apsolutni nivo BDP-a iz 1990. go-
dine još uvek nedostižan.
(3. 2) Spoljni dug evidentiran 31. decembra u SAD dolarima bio je
11.230 miliona (2002), 13.575 miliona (2003), 14.099 miliona (2004) i
14.876 miliona (30.11.2005). Stopa nominalnog rasta spoljnog duga bila je
znatno niža nego BDP-a u dolarima, što je pogodovalo eksternoj solventno-
sti zemlje. Kratkoročni spoljni dug istovremeno je iznosio 1.020 miliona
(2002), 1.056 miliona (2003), 999 miliona (2004) i 1.343 miliona (30. 11.
2005).
8
Prosečan udeo kratkoročnog duga od 8,24% odgovarao je održava-
nju eksterne likvidnosti, koju za sada nije ugrozila ni prošlogodišnja ekspan-
zija privatnog zaduživanja banaka i kompanija u stranom vlasništvu.
5 Ibidem, str. 88.
6 Republički zavod za statistiku, Procene, Internet, 02/02/2006, http:/www.statserb.
sr.gov.yu
7 Narodna banka Srbije, Ekonomski pregled, oktobar 2005, str. 87.
8 Narodna banka Srbije, Statistički bilten, decembar 2005, str. 57.

351
MP 3, 2006 – Spoljna likvidnosti i solventnost Srbije
(str. 347-363)
(3. 3) Tekuće transakcije kontinuirano rezultiraju rastućim deficitnim
saldom u SAD dolarima: 1.270 miliona (2002), 1.539 miliona (2003), 2.778
miliona (2004) i 1.831 milion (zaključno sa novembrom 2005). Deficit rob-
ne razmene najsnažniji je generator spoljnotrgovinskog debalansa i ukupnog
minusa tekućih transakcija. Uvoz robe i usluga u milijardama SAD dolara
iznosio je 6,06 (2002), 8,05 (203), 11,61 (2004) i 10,95 (I-XI 2005), dok je
izvoz beležio 2,96 (2002), 3,96 (2003), 5,18 (2004) i 5,94 (X-I 2005). Brži
rast izvoza od uvoza donekle je ublažio trgovinski deficit protekle godine,
ali je ipak nadmašio šest milijardi dolara. Najpozitivniji uticaj imali su teku-
ći transferi sa kontinuiranim suficitom od 1.428 (2002), 2.289 (2003), 3.370
(2004) i 3.184 (I-XI 2005) miliona SAD dolara, kao i prihodi od zvaničnih
bespovratnih transfera – 496 (2002), 476 (2003), 504 (2004) i 263 (I-XI
2005) miliona dolara. Suficit tekućih transfera pretežno je ostvaren menjač-
kim neto otkupom deviza, koji je u posmatranom periodu kumulativno pre-
mašio šest milijardi dolara i bio veći od neto doznaka i priliva iz platnog pro-
meta zajedno. Neto odliv kamata iznosio je 96 (2002), 208 (2003), 216
(2004) i 271 (I-XI 2005) miliona SAD dolara.
9
Usporeni rast spoljnotrgo-
vinskog i ukupnog deficita tekućih transakcija, posmatrano u celini, nije
ugrožavao međunarodnu likvidnost i solventnost Srbije.
(3. 4) Kreditne i finansijske transakcije imale su značajan suficit:
2.058 (2002), 2.507 (2003), 3.001 (2004) i 3.499 (I-XI 2005) miliona SAD
dolara. Pretežan deo suficita ostvaren je zahvaljujući neto prilivu dugoroč-
nih i srednjeročnih kredita sa kumulativom od 4.717 miliona i direktnih stra-
nih investicija sa ukupnih 4.166 miliona dolara u analiziranom periodu. Ne-
to otplate kredita nisu bile preopterećujuće, tako da je zajedno sa kamatama
servisiranje duga odnosilo 223 (2002), 481 (2003) i 672 (2004) miliona
SAD dolara. Zahvaljujući pozitivnom saldu tekućih i kreditnih transakcija
ostvarivan je suficit platnog bilansa u celini: 928 (2002), 921 (2003), 448
(2004) i 1.542 (I-XI 2005) miliona SAD dolara.
10
(3. 5) Devizne rezerve Narodne banke Srbije izuzetno brzo su rasle,
što pokazuje njihov godišnji saldo: 2.280 (2002), 3.550 (2003), 4.245 (2004)
i 5.843 (2005) miliona SAD dolara. Najveći priliv dolazio je iz menjačkih
poslova. Izvanredno visoka stopa prosečnog godišnjeg rasta deviznih rezer-
vi od 36,8% neposredno je uzrokovala poboljšanje relevantnih indikatora
eksterne likvidnosti i izloženosti finansijskom riziku. Takođe je značajno
9 Ibidem, str. 48-49.
10 Ibidem, str. 48-49.

References
More filters

Journal ArticleDOI
Abstract: flicts with the globality of the ecological crisis, and (10) the protection of the welfare state from changes. The ultimate question for Beck is how responsible globalization can be effected. It involves first a radical critique of the neoliberal ideology of globalism. He begins with international cooperation in keeping the TNCs under control. Also, a new definition of the relationship between state, business, and society must be established. Transnational states are created by alliances to develop regional sovereignty beyond the individual states. Thus, to increase their capacity to control, they must give up some individual power. Joint ownership of capital with workers sharing in ownership provides an antidote for increasing unemployment. This can be supplemented by education policies that create a knowledge society commensurate with global capital. Capital must be tied to place and then to products. This avoids capital flight and superfluous production. In addition, the politicization of consumption to constrain corporations would be an integral part of control. To compensate for decreasing industrial employment, new value in civil labor should be developed. He also argues for increased self-employment and an elimination of exclusion, particularly for income reasons. Globalism is irreversible through the efforts of any state, but a transnational structure as large a Europe might offer an opportunity to restore politics. This enables a reregulation of transnational business and an implementation of social and ecological policies. Balanced trade would then minimize the degree to which fewer and fewer get richer and richer while the majority foot the bill. It is clear from Beck’s sociological perspective that globalization is more than the internationalization of business. The book presents his perspective, which differs from the typical business approach to globalization. While it is hard to follow at times, appearing to be a collection of short pieces integrated into a book, it is well worth the effort of working through it. It is of particular interest to the macromarketing world because of the unique sociological perspective focusing on institutional change immanent in globalization. The book would be a good supplement in any graduate-level multinational marketing class but would be a bit daunting for undergraduates. It should be required reading for anyone who teaches in the international area as it would provide new dimensions and an alternative way of thinking about the globalization process including as it does, the political, cultural, and social dimensions of the process that marketing generally plays down or ignores. In combination with others, such as Giddens (1998), Wallerstein (1979), or Held (1995), the macro nature of the globalization process is inescapable as is the neoliberal philosophy that drives it in the quest to reduce the political and cultural to the logic of the world market. REFERENCES

332 citations


Frequently Asked Questions (1)
Q1. What are the contributions mentioned in the paper "Spoljna likvidnost i solventnost srbije" ?

The author explores the external liquidity and solvency of Serbia in the 2002-2005 period. Comparing them with the indicators for the selected group of nine countries from the broader neighbourhood the author gives an insight into the relative external position and rank of Serbia, additionally explaining the factors of its external liquidity and solvency.